ZAYIFLAYAMIYORUZ, NEDEN?
Hizli kilo verirken altinci ayda ve birinci yilda boy, agirlik, vucut kitle indeksi, bel cevresi olculmeli ve ne kadar zayiflandigi takip edilmelidir. Ilac alanlarin daha siki takip edilmesi gerekebilir. Diyet yapan kisinin, alti ay-1 yil icinde agirliginin %10’nunu kaybetmesi, zayiflama programinin iyi gittiginin bir isaretidir. O zaman bu kiloyu muhafaza etme asamasina girilir. Risk faktorleri devam ediyorsa yogun kilo verme programina devam etmelidir.
Kilo verme cabasi basarisizlikla sonuclanmissa, bunun nedenlerini degerlendirmek gerekir. Kilo verememenin nedenleri genellikle sunlardir:
• Fazla yemeye devam etmek
• Hareketi yeterince artirmamak, devamli oturmak
• Psikolojik olaylarin araya girmesi
• Ailede diger kisilerin yardimci olmamasi ve sosyal baskilar
• Depresyon, tikinircasina yeme nobetleri (yeme davranis bozukluklari)
• Tiroid hormon yetmezligi veya baska hormon bozuklugu olmasi
• Yumurtalarda kist olmasi (Polikistik over hastaligi)
• Kanda insulin hormonunun yuksekligi ve aclik ataklarinin devami
• Erkeklerde kanda erkeklik hormonu testosteronun azligi
• Kanda kalsiyum, selenyum ve magnezyum azligi
• Ogunleri atlamak
• Yemekleri zamaninda yememek
• Az su icmek
• Alkol kullanmaya devam etmek
Yukarida belirtilen durumlardan birisi sizde varsa ona yonelik girisimde bulunmak gerekir. Fazla yemek yiyorsaniz zayiflayamazsiniz. Az yediginiz halde hic hareket etmiyorsaniz yine problem var demektir. Hareket etmeden zayiflamak mumkun degildir. Psikolojik problemleriniz ve asiri stres varsa basarisiz olma olasiligi yuksektir. Bir psikolog veya psikiyatristten yardim almak ve gevseme tekniklerini ogrenmek size yardimci olabilir. Geceleri uyaniyor ve dogru buzdolabina gidip atistirmalarda bulunuyorsaniz kaninizda insulin hormonunda yukseklik olma olasiligi vardir. Bunun icin uygun ilaclar almaniz ve diyetinizi ayarlamaniz gerekir. Bu amacla bir endokrinoloji uzmanina gitmeniz gerekir.
Kilo veremeyen kisilerin bir kisminda tiroid hormon yetmezligi olabilir. Tiroid hormon yetmezligi kilo vermede zorluk yaratabilir. Onceden tiroit bezi yetmezligi olanlarda (hipotiroidi veya Hashimoto hastaligi gibi) kullandiklari ilaclar az geliyor olabilir. Bu ilaclarin doz ayarlamasi icin endokrinoloji uzmani bir doktora basvurmaniz gerekir. Kadinlarda menopoz doneminde de kilo vermede bazi sikintilar olabilir. Menopozdaki kadinlarda doktorunuz sizin durumunuza gore diyet, ilac ve egzersiz ayarlamasi konusunda yardimci olabilir. Polikistik over hastaligi olan kadinlarda da bu durum onceden bilinmiyorsa diyet tedavisiyle zayiflamada zorluklar olabilir. Erkeklerde erkeklik hormonu olarak bilinen testosteron hormonunun kanda az olmasi da kiloyu artirir ve sismanlik yapar. Bu eksiklik tedavi ile duzelmez ise kilo vermek cok zordur.
Yukarida anlattigim nedenler bize zayiflama diyeti veya programina baslamadan once mutlaka bir endokrinoloji uzmanina muayene olmak icin gitmeniz gerektigini gosterir. Herhangi bir hormon bozuklugunun bulundugu bir durumda bu tetkik ve tedavileri yapmadan hemen diyete baslamak basarisizlikla sonuclanir.
Siklikla karsilasilan bir durum ise, belirli bir kilo verdikten sonra, daha fazla kilo verememektir. Bunun nedeni vucudun kendini koruma mekanizmasidir. Bu koruma mekanizmalarindan biri, kalori azalinca tiroid hormonu olan T4’un T3’e donusumunu saglayan 5’ deiyodinaz enziminin calismasinda bir yavaslama olmasidir. T4 hormonundan T3 hormonu az olustugu icin, metabolizma biraz yavaslar ve bu durum da kilo vermeyi onler. Kilo veren kisilerin kanlarindaki T3 isimli tiroid hormonunun azalmasinin bir baska nedeni de, insulin direncinin duzelmemesidir. Insulin hormonunun kanda yuksek olmasi ve hucrelere kan sekerini sokamamasi nedeniyle ortaya cikan duruma insulin direnci adi verilir. Insulin direnci yuksek olan kisilerde, kan sekeri dusuklugu (hipoglisemi) ataklari olusur. Bu durum insani sekerli seyler yemeye yoneltigi icin zayiflamak mumkun olmaz. Uygun diyete ragmen aclik ataklari devam eden kisilerde doktorunuz gerek gorurse insulin direncini azaltan acarboz veya metformin gibi ilaclar bu konuda faydali olabilir. Kilo vermeyi engelleyen bir diger hormon, midemizden salgilanan ghrelin isimli hormondur. Kilo vermeye basladikca kanimizda ghrelin hormonu artmaya baslar ve bizi yemek yemeye yonlendirir. Beyinden salgilanan oreksin isimli hormon da yemek yemeyi artirmaktadir. Leptin isimli hormondaki degisiklikler de kilo vermeyi onlemektedir. Yag kaybettikce veya kilo verdikce, kanimizdaki leptin hormonu duser. Dusuk leptin duzeyleri bu defa beyini uyararak yemek yemeyi artirir. Gordugunuz uzere vucudumuz salgiladigi hormonlarla, devamli kilo vermeye karsi direnc gosterir.
Belirli miktarda kilo verildikten sonra, vucut yeni duruma karsi bir denge saglamaya calisir ve kilo kaybi azalir, bazen durur. Bu kisiler umitsizlige kapilmamali, saglikli beslenme ve egzersize devam etmeli hatta egzersizi biraz daha artirmalidirlar.
Stres ve depresyon kilo vermeyi engeller. Bu hastalarin bir kisminda tikanircasina yeme krizleri ve gece atistirmalari fazla gorulur. Beynimizin hipotalamus bolgesinden salgilanan kortikotropin hormonu (CRH) ve bobrek ustu bezinden salgilanan kortizol isimli hormonun stresli kisilerde iyi calismadigi saptanmistir. Bu hormonlarin bozuklugu ise istahi artirmakta ve kilo alinmasina neden olmaktadir. Stresli kisilerde artan kortizol hormonu ‘’Konfor Saglayici Gidalar’’ denilen yuksek yagli ve sekerli gidalar yenmesine neden olmaktadir. Stres ve depresyon yeme bozuklugu olan kisilerde siklikla birlikte bulunur. Konfor gidalarini yani yagli ve sekerli gidalar yenince beyindeki stres hormonu CRH azalmakta ve kisiler rahatlamaktadir. Bu kisilerin kanlarinda kortizol ve ACTH hormonu biraz fazladir. Kilo alan, fazla yiyen ve depresyonda iken fazla uyuyan kisilerde stres hormonu bozuklugu mevcut demektir. CRH’yi azaltmak icin kisa zaman icin bu gidalari yemek stresi giderir, ancak uzun devam etmesi halinde kilo alimi olmaktadir. Stresi azatlamak icin sunlar yapilabilir:
1-Egzersiz yapiniz. Egzersiz stresi giderdigi gibi zayiflamaniza da faydali olur.
2-Kahvalti mutlaka yapiniz ve ogun atlamadan az yemeye calisiniz.
3-Iyi uyku uyuyunuz ve dinlenmek icin kendinize zaman ayiriniz.
4-Isinizden arta kalan zamanlarda baska islerle mesgul olmaya calisiniz.
5-Kahve, sigara ve alkolu azaltin
6-B kompleks ve C vitamin destegi aliniz